Interne keuken van Zaventem is een open boek’

Dit bericht stond op 3 november 2006 in de krant De Morgen:

‘Interne keuken van Zaventem is een open boek’

Moslim of geen moslim, op nationale luchthaven verwacht men nog geen Parijs scenario
In Brussel hebben de veiligheidsdiensten nooit een werk-nemer ontslagen op basis van zijn geloof. Staatsveiligheid, die de werknemers om de drie jaar screent, had daar nog geen aanleiding toe. Maar werknemers zijn bang.

Door Anne de Graaf

BRUSSEL Het nieuws dat de luchthaven Charles de Gaulle 72 moslims aan de deur zette (DM 2/11), stemt ook in Zaventem tot nadenken. ‘We houden ons hart vast. Het personeelsverloop op Zaventem is gigantisch. Wie zegt dat die mensen geen informatie doorspelen?’

“Vijftigduizend mensen houden van hun luchtvaartjob”. Het grote bord voor de vertrekhal van Brussel-Nationaal is niet écht het beeld van de werkelijkheid in het luchthavengebouw. De werknemers janken, de stakingen bij de zogenaamde “handlingbedrijven” volgen elkaar op. Het gros van de weglopers kent dankzij de Biactoegangsbadge alle geheimen van de luchthaven. De plastic kaart met foto biedt naargelang het aantal kleurtjes toegang tot de gevoelige of supergevoelige zones rond en op de tarmac.

72 van die pasjes pakte de prefecture van Seine-Saint-Denis af van moslimwerknemers. De schorsing gebeurde op advies van de Franse Staatsveiligheid (DST), die een “dossier” over hen aanlegde. Sommige arbeiders maakten Franse en Amerikaanse vliegtuigen schoon, anderen controleerden de handbagage en de koffers, nog anderen maakten deel uit van het lagergeschoolde veiligheidspersoneel. Omdat de prefecture geen bewijzen heeft, behalve een vage link naar shoebomber Richard Reid, moest de helft van de geschorsten klacht in. Ze hekelen de boertigheid waarop de politieverhoren verliepen. “Hoe vaak bezoekt u de moskee?”, werd hen gevraagd.

In Zaventem verloor nog niemand zijn badge op basis van zijn overtuiging. “Wij voeren alleen onderzoek als er een serieuze verdenking op iemand rust”, zegt Glenn Audenaert, hoofdcommissaris van de Federale Gerechtelijke Politie in Brussel. “Dat is tot nu toe niet het geval geweest.”

Minister van Justitie Laurette Onkelinx (PS) lichtte een jaar geleden in de Senaat toe dat Staatsveiligheid het personeel van Zaventem om de drie jaar screent krachtens de nieuwe wet over de veiligheidsmachtigingen. Werknemers die in gevoelige zones komen, moeten bij ondertekening van hun contract een attest van goed gedrag en zeden voorleggen. Het gaat om arbeiders van bedrijven als Aviapartners, Flightcare, Securair en tientallen andere firma’s, die dichtbij of in de vliegtuigen komen.

Onkelinx verstrekte de informatie naar aanleiding van een artikel in het Nederlandse weekblad Elsevier. Dat berichtte vorig jaar dat de politie sinds 2000 zevenhonderd mensensmokkelaars oppakte die op Schiphol werkten: lagergeschoold schoonmaak-, horeca-, taxfree- en veiligheidspersoneel. Met hun luchthavenpas kregen ze toegang tot beschermde gebieden langs waar ze, tegen betaling, illegalen binnensmokkelden.

Schiphol zorgt voor de uitgave van de pasjes. Personeelsleden die in de beschermde gebieden komen, worden gescreend door de Nederlandse militaire politie. De Nederlandse professor Uri Rosenthal, gespecialiseerd in crisismanagement, benadrukte toen dat personeel veel vaker van beneden naar boven gescreend moet worden. “Het risico ligt juist bij lager personeel. Vele duizenden slecht betaalde werknemers hebben een pas waarmee ze overal kunnen komen. Zij zijn kwetsbaar voor omkoping.”

In België spelen ze nu sneller op de bal. Het doen en laten van de badgedrager wordt om de drie jaar bekeken. Het probleem is alleen dat Staatsveiligheid een niet-bindend advies verstrekt aan luchthavenmanager Biac, dat de badges uitreikt, en dat velen snel vertrekken. “Wie zegt dat dit systeem waterdicht is? Ik werk hier vijftien jaar en heb duizenden mensen zien komen en gaan. De interne keuken van onze luchthaven is een open boek, moslims of geen moslims”, zegt een werknemer die anoniem wenst te blijven.

Waterdicht?

“Ze kennen alle binnenhuisregeltjes van Zaventem. Ze kunnen met hun ervaring direct in Charleroi of Bierset aan de slag. Velen zijn van allochtone afkomst, wat hen zeker niet verdacht maakt. Ik maak me er wel zorgen over dat zoveel gevoelige informatie zomaar op straat belandt. Wie garandeert ons dat een gefrustreerde werknemer zijn grieven niet op het internet zet of doorvertelt? Wie zegt ons dat hij of zij geen kleurenkopie van de badge maakt?”

In Schiphol zijn bij de meeste personeelsdoorgangen intussen camerabewaking en weegschalen geïnstalleerd. De poort blijft gesloten als een schoonmaker tien kilogram zwaarder blijkt dan zijn pasje aangeeft. Ook plaatst men steeds vaker digitale scanners. De aanpassingen gebeuren langzaam en niet overal omdat ze te duur zijn. Op Biac was gisteren niemand bereikbaar voor commentaar.

Er zitten gaten in de beveiliging van de nationale luchthaven. ‘Ik maak me zorgen dat zoveel gevoelige informatie op straat belandt’, zegt een werknemer. ‘Wie garandeert ons dat een gefrustreerde werknemer zijn grieven niet op het internet zet? Wie belooft ons dat hij of zij geen kleurenkopie van de badge maakt?’

© 2006 Uitgeverij De Morgen NV

Ik voelde me absoluut genoodzaakt te reageren op dit artikel en dat deed ik ook:

Het is een goede zaak dat men vanaf 6 november extra aandacht zal schenken aan de handbagage en het vervoer van vloeistoffen in Europese luchthavens. Maar in een artikel over de veiligheid op de luchthavens van Parijs en Brussel-Nationaal (DM 3/11) lees ik dat de interne keuken van onze luchthaven een open boek is. Een medewerker getuigt over het grote personeelsverloop. En niet onbelangrijk: hij voegt eraan toe dat met dat verloop gevoelige informatie op straat belandt.

In 2004 toonde het magazine Telefacts een undercoverreportage waarin ondergetekende vertelde hoe hij drie maanden lang als veiligheidsagent op de luchthaven van Zaventem werkte. Met mijn echte naam, maar met een vervalst cv en een zak vol leugens, passeerde ik moeiteloos de controle door de staatsveiligheid. Ik stond nochtans geregistreerd als erkend beroepsjournalist. Maar omdat ik een bewijs van goed gedrag en zeden had, vormde ik geen bedreiging.

Toen was de conclusie dat het als passagier moeilijk is om een aanslag te plegen, maar dat het systeem faalt als de vijand al binnen de muren zit. Twee belangrijke elementen werden duidelijk: de controle op het personeel kon beter (met een arsenaal aan cameramateriaal én een nepbom passeerde ik moeiteloos de controles) en het personeelsverloop was ook toen al groot. Medewerkers van de verschillende luchthavendiensten zijn voortdurend op zoek naar een betere job met betere werkuren en -omstandigheden.

Sindsdien heb ik het grote personeelsverloop altijd een probleem gevonden. Duizenden ex-werknemers die alle achterpoortjes van de luchthaven kennen, het is een van de zwakste punten van een luchthaven. En het is net dat wat een veiligheidsagent bij aanwerving het eerst leert.

Een van de grootste oorzaken van het personeelsverloop is het gebrek aan motivatie. Personeelsleden beginnen vol goede moed, maar eindigen met een gefnuikt enthousiasme. Uit gesprekken met (ex-)werknemers leer ik dat zij er het beste van willen maken, maar vaak op een muur van onbegrip en onwil stuiten als ze voorstellen doen om hun job en dus ook de veiligheid te verbeteren. Bovendien is het ook door een gebrek aan respect dat mensen snel op zoek gaan naar een andere baan. Ondanks hun enthousiasme voor de luchtvaartsector…

Na de uitzending bestempelden betrokkenen uit de luchtvaartsector de reportage als sensationeel en onjuist. Het was nochtans een uitgelezen kans om te herbronnen over de lopende veiligheidssystemen, en daarnaast misschien ook het moment om na te denken over de meerwaarde die personeelsleden met jarenlange ervaring kunnen bieden.

Binnenlandse Zaken wou toen een onderzoek. Niet naar de veiligheidsprocedures, wel om te checken of alle procedures om mij als veiligheidsagent te laten werken, waren gevolgd. Over de kern van de zaak stelde niemand zich vragen. Twee jaar later stel ik door uw artikel vast dat personeelsleden nog altijd met dezelfde vragen zitten en dat het grote personeelsverloop (= de informatie over de veiligheid) hen nog steeds zorgen baart. Toch was er al eerder aan de alarmbel getrokken, maar de sirene heeft niet geloeid. Een gemiste kans.

~ door oraclenights op november 7, 2006.